Onderduikersbult Villa Duikelaar


In de laatste maanden van de Tweede Wereldoorlog was de diep in het Vragenderveen gelegen’ Villa Duikelaar’ hun schuilplaats. Gert Weijers, de broers Fons Weijers en Joop Weijers en Aloys Peters waren zodanig actief in het verzet tegen de Duitse overmacht dat ze op de lijst van ‘verdachte personen’ stonden. Dat betekende dat na een incident er weer sprake was van een razzia. Zo gauw dit gerucht zich in Lichtenvoorde of omgeving verspreidde, begaven de vier jongemannen van rond de twintig jaar zich weer richting het Vragenderveen. Behoedzaam balancerend over wankelende voetpaadjes, soms over nauwelijks zichtbare betrouwbare overgangen en dan weer door een min of meer doorwaadbare doorgang spoedden ze zich met overgave tot ‘een uur lopend diep’ het veen in om hun veilige plek te halen. Door de ondoordringbaarheid van het landschap en de werkelijk levensgevaarlijke veenputten durfde de gehate vijand zich niet in dit moerasgebied. De mannen kropen vervolgens kil en koud bij elkaar in de natuurlijke ‘schuilhut’ wetend dat alles beter was dan in de handen van de Duitsers te vallen. Dan zou een arrestatie met vreselijke gevolgen ongetwijfeld het vervolg zijn. In hun veilige onderkomen kregen de jongemannen op onregelmatige tijden bezoek van o.a. Jan Wopereis.(In Vragender bekend als ‘Stenen Jan’). Er werd met opzet gekozen voor onregelmatig bezoek omdat enige regelmaat zou worden opgemerkt door de Duitsers (of hun ‘helpende handen’). Jan Wopereis begaf zich dan, alle min of meer begaanbare paadjes waren hem bekend, naar Villa Duikelaar. In zijn bagage had Jan dan een melkbus met brood en koffie voor de eerste tijd. Zo overleefden deze jongemannen door hun veilige plek diep in het Vragender veen en de warme meelevendheid van Vragenderse mensen hun dagen en maanden van levensbedreigende onzekerheid en spanning. Na de oorlog konden ze met opluchting en dankbaarheid terugzien op deze onmenselijke periode.

Vijfenzeventig jaar later op een zonnige zondagmiddag in februari heeft SMVV natuurgids Ron Krabben drie dochters van Gert Weijers en enkele andere belangstellenden uitgenodigd om deel te nemen aan een tocht naar Villa Duikelaar. De huidige waterstand in het moeras is zodanig dat de bewuste plek in het veen redelijkerwijs kan worden bereikt. De dochters geven aan dat het leven van hun vader (en dat van hen) te danken is aan het bestaan van de geschiedenis van Villa Duikelaar. Vader is in 1966 overleden op de leeftijd van 44 Jaar. Over steeds smaller wordende paadjes begeeft het gezelschap zich achter Ron Krabben steeds dieper het veen in. Door Ron opmerkzaam gemaakt op bijzondere flora als heidesoorten, bekertjesmos, unieke besdragers en koningsvaren wordt over het nauwe pad de weg vervolgd. Dan wijst Ron op sporen van mogelijk wilde zwijnen, paadjes die gebruikt kunnen worden door reeën en keutels van een vos. Enkele overvliegende kraanvogels attenderen ons al voorzichtig op de komende lente. Maar dit alles haalt ons niet uit de beleving van een ‘oorverdovende’ stilte die hier heerst. Wat is het een voorrecht dat we wonen in een deel van Nederland waar nog plekken met stilte te vinden zijn. De paadjes worden zo mogelijk nog smaller en soms geeft het balanceren over een ‘balkje’ al meer moeite. “We zijn nu op enkele tientallen meters van de schuilplaats en moeten nu de doorwaadbare plekken zoeken in het moeras”. Ron peilt voorzichtig met zijn stok de dreigende dieptes en wij volgen stevig ‘gelaarsd’ zijn voorbeeld. Helaas moeten we constateren dat de meeste laarzen mogelijk van onder, maar in elk geval van boven, NIET waterdicht blijken. Een beetje klotsend maar in elk geval met drijfnatte sokken en broekspijpen bereiken we de plek die we zoeken. Een duidelijk hoger gelegen deel in het moeras wijst ons de plaats waar de veilige schuilplaats werd gevonden. De drie dochters van Gert Weijers nemen naast elkaar plaats op de rand van de verhoging en ondergaan samen de emotie van een ver verleden. “Hier vond vader samen met zijn vrienden de plek waar hij gespaard bleef voor razzia, arrestatie, deportatie, fusilleren of welke andere dodelijke bedreiging dan ook. Zijn leven en daardoor ook ons leven heeft hier de Tweede Wereldoorlog mogen overleven”. In de gesprekken die er daarna worden gevoerd wordt algemeen aangegeven hoe belangrijk het zal blijven om de komende generaties te

blijven vertellen over de gruwelen van oorlog. Hoe belangrijk het zal blijven om onze jeugd te laten beseffen dat onze vrijheid duur is betaald. Wereldwijd is door miljoenen met hun leven betaald voor de vrijheid waar velen in deze tijd zo moeilijk mee om kunnen gaan. Het contact van de Stichting Marke Vragender Veen met de kinderen van de Antoniusschool in Vragender is in dit opzicht van wezenlijk belang. Nadat we ons allen in zeer bescheiden mate enigszins hebben geprobeerd voor te stellen wat een noodzakelijk verblijf op deze plek moet hebben betekend, sluiten we dit moment van eenvoudige bezinning af en beginnen aan onze terugtocht. Terug naar onze dagelijkse beslommeringen, terug naar de wereld van vrijheid en veiligheid. Maar allen vervuld met een gevoel van dank aan Ron Krabben die ons de kans gaf om even stil te staan bij een verhaal van diep menselijke worsteling om te overleven in een tijd van wantrouwen, wraak, vergelding en spanning. Het heeft bij ons allen een snaar geraakt van vroeger maar toch zo dichtbij.

Wim Rutgers

Februari 2019


 

< Terug naar het nieuwsoverzicht